Museum

Het onderscheidend vermogen van een meester-drukker in de fotografie
Peter Svenson heeft jarenlang als drukker bij het Amsterdamse fotovaklab S-color gewerkt.
In 2005 heeft hij samen met zijn collega Gerrit Berghuis het Amsterdam Analogical
Photoprinting–Lab, kortweg AAP-Lab opgezet. Daar worden de prachtige drukken gemaakt
van fotografen als Rineke Dijkstra, Sigudur Gudmundsson, Jacqueline Hassink, Marrigje de
Maar, Rob Nypels, Liza May Post, Han Singels en vele anderen.
Zij laten hun negatieven op de traditionele manier afdrukken via chemische procedés
waarin zilverzouten een essentieel element vormen, zoals in de chromogenic print ofwel de
C-print.

Jacqueline Hassink, die in New York woont en over de hele wereld werkt komt een paar
keer per jaar naar Amsterdam om samen met Peter Svenson haar foto’s af te drukken.
Daarnaast weten jonge, conceptuele kunstenaars als Danielle van Ark, Melanie Bonajo,
Popel Coumou, Dirk Kome, Katja Mater en Henk Wildschut ook de weg naar het AAP-lab te
vinden, omdat zij daar de ruimte hebben om te experimenteren en de uiterste grenzen van
de fotografische afdruk te verkennen.

Veel bezoekers van fototentoonstellingen zullen het zich nauwelijks realiseren, maar het is
een lang proces om van een negatief een fotografische afdruk te maken met museale
kwaliteit en allure. Sinds de meeste fotovak-labs hun donkere kamers hebben geopend om
er computers en printers neer te zetten, en de medewerkers meer kennis van pixels dan van
chemicaliën hebben, is een handvol meesterdrukkers à la Svenson, die het vak nog op het
hoogste niveau beheersen, het enige wat ons rest.

Anderzijds zijn ze er nog altijd: fotografen onder wie opvallend veel jongeren die op film
fotograferen. Bovendien zijn er vele vakfotografen die voor zichzelf een hybride mix van
analoge en digitale technieken ontwikkeld hebben. Zij gaan allemaal voor de
verbijzondering van het massamedium fotografie. Waar het om draait is dat de klassieke,
handmatige manier van drukken veel nauwkeuriger werkt dan een machinaal
geproduceerde print. Op groot formaat zijn deze verschillen zelfs huiveringwekkend. Het
wordt echter steeds lastiger om foto’s überhaupt volgens deze geëigende, klassieke methode
gedrukt te krijgen. Niet alleen omdat het materiaal steeds schaarser wordt, maar ook omdat
deze altijd al dun gezaaide meesterdrukkers, zoals Peter Svenson, tot uitsterven gedoemd
zijn. Kwaliteit en tijd verliezen het opnieuw van goedkoop en snel. Of toch niet?

Peter Svenson: ‘Fotografie is ruimte’
Huis Marseille wijdt een tentoonstelling aan de analoge fotografie aan de hand van het werk
van Meesterdrukker Peter Svenson. Al meer dan dertig jaar is deze van oorsprong Nieuw
Zeelander de steun en toeverlaat van zowel gevestigde als beginnende fotografen. Zijn oog
voor de kwaliteit van een negatief, en zijn kennis en kunde om dit in een fotoadruk tot
2/4 uitdrukking te brengen zijn ongeëvenaard. Svenson’s feilloze sturing van kleur en licht
maakt de waarneming van anderen wezenlijk tastbaar. In zijn handen krijgt deze
tweedimensionale techniek er voor het oog een derde bij: het beeld komt tot leven. In dit
opzicht is het AAP-Lab een paradijselijke niche in een dominant digitale wereld.

Jeugdige belangstelling
Huis Marseille bestaat elf jaar en heeft in die periode de opkomst van de digitale fotografie
goed kunnen volgen. Hoewel de meeste amateurs en vakfotografen het fotorolletje hebben
ingewisseld voor de flexibele megapixels van de digitale camera, is het opvallend dat de
meeste exposanten in Huis Marseille op film werken. Juist onder de meest recente
generaties afgestudeerden aan de kunst- en fotoacademies wordt opvallend vaak en zeer
bewust voor de klassieke manier van fotograferen gekozen. Deze aankomend fotografen
maken hun broodwerk voor tijdschriften en andere commerciële opdrachtgevers weliswaar
digitaal, want dat is snel, goedkoop, praktisch en makkelijk. Maar voor hun persoonlijke
werk fotograferen zij op film: juist omdat de vloeiende vorm van de fotokorrel in de
chemische emulsie voor een gradueel verloop van tonen en tinten zorgt en diepte aan het
beeld geeft. Het fotografische proces is weliswaar niet milieuvriendelijk naar de huidige
normen, maar het proces voegt zich wel degelijk naar de regels van de natuur inclusief de
verrassende meerwaarden die dat oplevert.

Internationale trend
Deze internationale trend blijft voor de buitenwereld verborgen omdat fotografen
noodgedwongen hun negatieven eerst moeten scannen om ze vervolgens via een printer af
te kunnen drukken. De analoge weg is té duur, of in niet westerse landen als India en China -
niet aanwezig. Na de radicale omezwaai van de foto-industrie naar digitaal zo rond 2004 is
de analoge techniek gemarginaliseerd. De Amsterdamse fotoscene kan zich gelukkig prijzen
met de aanwezigheid van zowel het AAP-Lab, als dat van De Verbeelding in Purmerend,
waarbij eerstgenoemde excelleert in kleur en de tweede in zwartwit. Omdat de analoge
fotografie in enkele jaren tijd tot een nichemarkt is gereduceerd, is het een precaire business
geworden. Juist omdat het merendeel van de klanten uit jongeren bestaat die al
experimenterend hun idioom en handschrift aan het uitzoeken zijn. Het eerstvolgende
analoge station met wereldfaam is het Grieger Lab in Düsseldorf. Ruimte om er te
experimenteren is er niet, en zo die er zou zijn is het onbetaalbaar. De beste drukkers werken
slechts voor de internationaal gerenommeerde clientèle; voor beginnend fotografen zijn er
de mindere goden. Dan zijn er nog labs in onder andere Parijs, Londen, Milaan, Washington
en New York, waar digitaal de hoofdmoot is en er nog een analoge poot is voor enkele oude
klanten.

Tentoonstelling en veiling
Met deze expositie wil Huis Marseille dit dilemma als vervat in de titel: Digitaal? Analoog!
aan de orde stellen. Voor een museum is het de omgekeerde werkwijze, omdat wij uitgaan
van het eindproduct, de afgedrukte foto, en bij voorkeur niet zouden willen treden in de
keuzes die een fotograaf behoort te maken. Maar ook in dit traject is niet aan de invloed van
de digitale techniek te ontkomen: veel meer dan vroeger zal het overgrote deel van wat er
wordt gefotografeerd digitaal blijven en nooit het stadium van een afdruk bereiken.
Uiteindelijk zal dit ook de musea raken. Omdat het gevoel voor maatvoering aan het
verdwijnen is. Het inzicht en de artistieke intuïtie op basis waarvan een fotograaf ‘weet’
wanneer een afbeelding tot een beeldend object transformeert.
De keuze voor Meesterdrukker Peter Svenson en het AAP-Lab is gelegen in zijn feilloze oog
en de experimentele werkwijze die hij volgt, beide kenmerken onderscheiden hem van
anderen. Svenson maakt namelijk net zo lang proefdrukken tot het resultaat in alle
3/4 opzichten bevredigend is. Hij levert met andere woorden haute couture in een door confectie
gedomineerde markt. Het derde argument is zijn overwegend jeugdige clièntele: deze
expositie levert een eerste inzicht in de zeer getalenteerde nieuwe generatie fotografen die
Nederland rijk is.

Voor de expositie heeft Peter Svenson ruim 60 fotografen geselecteerd, onderverdeeld in
drie hoofd thema’s: klassieke fotografen met name landschap en portret, de vrijdenkers, en
de bouwers en experimentelen. Alle fotografen hebben een of meerdere foto’s gedoneerd
voor de expositie en de benefiet veiling die aan het eind van de rit, op 12 februari 2011 zal
worden gehouden ten gunste van het voortbestaan van AAP-Lab. De veiling zal
plaatsvinden onder leiding van veilingmeester drs. Bernadette Bruijn (Christie’s)

Analoge dialoog; Analogue Stories
Om aan de bezoekers van de expositie en aan de toekomstige eigenaars van deze foto’s een
tastbaar inzicht te kunnen geven in het werkproces dat aan de uiteindelijke druk vooraf is
gegaan, heeft iedere fotograaf een zogenaamde ‘analogue story’ geschreven. Het is een
beknopt verslag van de dialoog die zich tijdens het drukproces tussen fotograaf en drukker
heeft afgespeeld. Een neerslag van de bevindingen die uiteindelijk tot dé afdruk hebben
geleid.

Fotografen
Paula van Ameijde, Taco Anema, Daniëlle van Ark, Paulien Barbas, Melanie Bonajo, Rob
Bosboom, Morad Bouchakour, Dik Bouwhuis, Frank van den Broeck, Popel Coumou,
Rineke Dijkstra, Leo Divendal, Eric van den Elsen, Isabel Firvida, Alicia Framis, Miklos Gaál,
Joan Gannij, Martijn van de Griendt, Jasper Groen, Sigudur Gudmundsson, Jacqueline
Hassink, Astrid Hermes, Scarlett Hooft Graafland, Nadine Hottenrott, Annabel Howland,
Marc Philip van Kempen, Emily Kocken, Dirk Kome, Eva-Fiore Kovacovsky, Dana
Lixenberg, Annaleen Louwes, Marrigje de Maar, Thomas Manneke, Charlott Markus, Katja
Mater, Hanna Mattes, Brigida Mendes, Dorothée Meyer, Rob van der Nol, Adrienne
Norman, Rob Nypels, Paulien Oltheten, Liza May Post, Public Space With a Roof, Carolin
Reichert, Nono Reinhold, Lon Robbé, Govert de Roos, Thirza Schaap, Maurice Scheltens,
Patricia Schimmel, Eddy Seesing, Han Singels, Antoinette Nausikäa Slagboom, Elsbeth,
Struijk van Bergen, Roos Theuws, Marianne Vierø, Joyce Vlaming, Marijke van
Warmerdam, Henk Wildschut, Puck Willaarts, Vincent Zedelius

Opening
De tentoonstelling wordt op zaterdag 27 november 2010 tussen 17.00 en 19.00 uur geopend
door Rineke Dijkstra (o.v.b.)

Rondleidingen
Tijdens deze tentoonstelling zullen er op een aantal zondagen om 14.00 uur speciale
rondleidingen en lezingen worden verzorgt door fotografen en andere vakmensen binnen
de analoge fotografie. Meer informatie over de rondleidingen en reserveren, vindt u op onze
website huismarseille.nl